Profiel 3: De man die mij leerde zorgzaam te zijn

Onderweg was ik. Onderweg naar één van de meest favoriete plekken van mijn leven. Vanaf jongs af aan heb ik van de bibliotheek gehouden. De rijen boeken met de kennis en werelden die daarin verborgen lagen. Voor iedereen beschikbaar en toegankelijk. De geur van vrijheid die van de bladzijden afsijpelt, de treffende kleuren van de kaften, het magische pasje waarmee ik er een paar mocht meenemen en ze later op mijn bed kon uitstallen als een schat die ik veroverd had. Ik ging nu naar een nieuwe bieb, maar met dezelfde warme gevoelens. Ik liep door de lege straten van Observatory. Mensen lopen niet, maar rijden liever in hun benauwende hokjes. Gek hoe een auto vaak een gevoel van vrijheid, mobiliteit en veiligheid geeft, maar tegelijkertijd haast en afgeslotenheid van de wereld creëert. Daar op de lege straat, vlakbij de bieb, zat de man die mij leerde zorgzaam te zijn. Als een boek, als een nieuwe wereld die voor mij openging, heb ik door hem begrepen hoe dat te zijn en het nut ervan. "Môre poppie, how are you?" vroeg hij mij toen ik nog onwetend langs liep. Al bijna automatisch antwoordde ik "I'm good, and yourself?" Hoewel ik soms in de stemming ben om door te lopen en niet het volledige antwoord af te wachten, besloot ik om de één of andere reden op deze prachtige dag te luisteren naar de reactie van deze meneer. Toen vertelde hij me dat hij zich in eerste instantie verschrikkelijk voelde. Hij vond zichzelf niet om aan te zien. Hij stonk en had wekenlang niet gedoucht. Het werd al maar kouder en kouder om 's nachts op straat te slapen. Helaas was hij niet in staat om zichzelf naar de opvang te verplaatsen, omdat hij een slecht been had. Ik luisterde aandachtig en probeerde hem op te vrolijken met zinloze opmerkingen als dat hij helemaal niet zo erg stonk en er echt niet zo onverzorgd uitzag. Toen als een onverwachte wending van een plot, klaarde zijn gezicht volledig op. Hij was 's ochtends naar de dokter geweest en hij zou binnenkort een operatie krijgen. Bovendien kreeg hij vanaf morgen hulp van een social worker. Zij zou werk voor hem gaan zoeken en hem helpen om zijn leven weer op de rails te krijgen. "Ik ben er klaar mee. Ik ben vijftig jaar en kijk mij nou. Ik wil deelnemen aan en iets doen met dit leven." Toen vroeg hij mijn naam. Susan, antwoordde ik. "O God, I can't believe it, that's my mother's name." Toen hebben we elkaar nog hoopvol moed ingesproken om vol te houden en dingen voor elkaar te krijgen. Na die dag heb ik hem nooit meer op de lege straat bij de bibliotheek zien zitten. Ik weet dat er iemand voor hem heeft gezorgd en dat hij voor mij gezorgd in de zin dat hij me heeft laten zien hoe mensen effectief iets voor elkaar kunnen beteken. Hij heeft me geleerd af en toe uit de bibliotheek en boeken te stappen, omdat er zoveel te leren, ervaren en te zorgen is in de echte wereld met de mensen om me heen. 

Profiel 2: De tuinman en de dood

Met veel liefde en aandacht, een scherpe groef in het voorhoofd, schept de donkere oude bebaarde man de bladeren tussen twee planken en gooit ze in de vuilnisbak. Ilanga litshona (de zon brandt) en toch draagt de man een muts. Geen zweetdruppeltje in zijn nek te vinden. Als een luie westerse vrouw, die altijd vakantie lijkt te hebben, zit ik op het balkon een sapje te drinken. Al meer dan een half uur staar ik naar de bewegingen van de tuinman. Ongezien schaamteloos naar beneden turen. Eerst zie ik de man bladeren bij elkaar bezemen en in een kuil leggen. Om vervolgens deze handeling keer op keer met andere bladeren te herhalen. Af en toe laat een windvlaag de helft van de bladeren in de kuil opwaaien en naar de andere kant van de tuin verplaatsen. Toch behoudt de tuinman ook na een windvlaag weer dezelfde geduldige streken. Ik vraag me af wat er in deze man omgaat. Heeft hij een huis, een gezin en zou hij er nu aandenken? Of zou hij zich nu enkel bezig houden met het stof en de bladeren? Wat zouden z'n hobbies zijn? Of zijn hobbies alleen voor de bevoorrechten? Hoe dan ook deze oude tuinman inspireert. Hij laat me de schoonheid van de tuin zien en tegelijkertijd de betekenis van het aandacht hebben voor elk moment. Dit is een tuinman die niet bang is en vlucht, maar de tijd recht in zijn ogen kijkt. Zo overpeins ik terwijl ik vol aandacht zie hoe de man een tuinslang naar de andere kant van de tuin sleept.

Profiel 1: Memory

Elke maandag hebben we een huishoudster die vier uur lang ons vrolijke en stijlvolle huisje grondig schrobt. Opgewekt, neuriënd en beleefd gaat ze te werk. Elke maandag laat ik lunch achter en wat sap voor Memory uit Zimbabwe. Vanochtend klopte ze weer aan, want we hebben geen deurbel. Een ferme klop is de enige manier om door de hekken en afgesloten ruimtes waarin mensen leven door te breken. Ik lag te lezen op mijn bed, Die Groot Anders-Maak van Jan Rabie, met het raam wijd open, toen ik haar geklop hoorde. Ik leidde haar naar binnen en liep naar de keuken om een pot rooibosthee te zetten. De beste gesprekken ontstaan altijd in de keuken. De keuken, de plek waar voeding voor de dag wordt bereid, waar mensen bezig zijn en die open en van iedereen is. 

Ze vraagt hoe mijn week was. Ik heb een goede week gehad, het Kaapse ritme gehanteerd. Geen zorgen over geld, mensen, studie of werk. Geen gehaast, gestress of geploeter. Haar week was ook rustig, maar dat was het probleem juist. Ze had een week lang weer geen werk kunnen vinden en dat terwijl ze graag hard werkt. Ze legt me uit gewend te zijn om zes of zeven dagen per week te werken; haren te knippen, kleding te verkopen, schoon te maken. Het maakt niet uit wat voor een werk, als ze maar bezig is, als ze maar wat kan verdienen om haar zoontje en familie te kunnen ondersteunen. Dit is tenslotte de reden geweest om twee jaar geleden naar Kaapstad te komen met haar man. Haar zoontje van zeven heeft ze achter moeten laten in Zimbabwe. Hij gaat daar naar school en leert nu lezen, schrijven en zingen. Lachend vertelt ze hoe hij van zingen houdt, maar de mensen om hem heen wat minder enthousiast over zijn zingen zijn. Al herinneringen ophalend vertelt ze me hoe haar zoontje blijft zeuren en smeken om een fiets. Een frons trekt over haar jonge gezicht. Een fiets. "Ach, hij is nog jong, zo was ik vroeger ook. Hij zal het later wel begrijpen dat dat niet te veroorloven is." Een fiets, mijn fiets, de overdaad aan fietsen, fietsers die elkaar bijna omver rijden, fietsen geparkeerd tegen elke beschikbare boom of paal, hetgeen wat ik zo mis aan Nederland. De vrijheid en luxe van een fiets. Dit houd ik maar even achterwege, maar ik voel me ergens diep en diep beschaamd. Ze verzucht dat ze elke dag tot God bid en dat ze het gevoel heeft dat haar gebeden gauw worden verhoort. Hij zal werk voor haar verschaffen, ze zal werken en zorgen, want ze geeft zoveel om dit kind en dit leven. Hoe kan God uit het meest welvarende land zijn verdwenen? In het paradijs vol met fietsen zijn er nog maar weinig dankbaar voor wat gegeven is. 

Postzegels en mijn Nederlandse genen

Hi there everyone,

Still enjoying yourselves wherever you are? Het leven hier is nog steeds stunning! Al hoewel ik af en toe de afgelopen tijd mensen en plekken toch heb gemist. Gekke vlagen van herinneringen: een knuffel van mama, een aai over de bol van papa, mijn kleine broer die op de piano aan het spelen is, thee drinken en urenlang kletsen met vriendinnen in Utrecht, tegen de wind in fietsen, het vlakke landschap vanuit de trein bekijken, op bezoek bij opa en oma en spelen met Irina, wandelingen door het bos maken met Ollie, Cu en Teun, mijn klarinet, de onbenulligheden van het Nederlandse nieuws, kleine dingen die structuur en vorm geven.  Ik heb besloten dat het waarschijnlijk niet uitmaakt waar je ter wereld ook bent, hoe geweldig, prachtig en levendig het ook is, hoeveel afleiding er te vinden is, er zal altijd wel iets te missen zijn. Het is maar hoe je het missen ervaart of je er iets groots en ergs van maakt of dat je het waardeert en je realiseert hoeveel je mensen en gewoontes waardeert. Ik heb daarom geprobeerd mensen af en toe een kaartje te sturen om te laten weten dat ik aan ze denk. Toen ik laatst in de pauze van een les met een kaart en postzegels aan het rommelen was, waren er veel nieuwsgierige ogen. "Wat is dat stickertje dat je erop plakt?" "Waarom lik je eraan?" "En moet je daar dan voor betalen?" De verbazing nam niet af toen ik het systeem van brieven en postzegels uitlegde. Anno 2011 Kaapstad Zuid-Afrika: postzegels zijn ernstig gedateerd. 

Ook iets wat als wonderbaarlijk en onverwachts wordt ervaren is als je als meisje een hele week gaat zeilen. Ik had er opeens zo zin en ik moest Kaapstad met de bergen gewoon vanaf de oceaan zien. En ik had groot gelijk: het uitzicht was onwaarschijnlijk mooi. Zeehonden, dolfijnen, pinguïns en zelfs een walvis heb ik voorbij zien komen. Rondom Robben Island gevaren en de zon zien ondergaan vanaf zee. Bovendien was het erg fijn om weer eens wat praktisch te leren. Toen ik na een week weer met een lekker kleurtje op de uni kwam en in een klasje met coloureds zat werden er ten eerste grapjes gemaakt over dat ik steeds bruiner werd (in huidskleur en ontspannenheid) en ten tweede waren ze in de veronderstelling dat zeilen "baie baie gevaarlik" is. Waarna de docent moest grinniken en zei dat het natuurlijk in mijn Hollandse genen zat dat zeilen... Het gekke was dat ik niet goed wist hoe ik hierop moest reageren, ik stamelde maar wat. Want tja, dat deel van de Nederlandse geschiedenis is niet mooi en oefent nu vandaag de dag nog zoveel invloed uit op ongelijkheid binnen de samenleving. Én ik kom uit Nederland, én ik voel me natuurlijk ergens verbonden met Nederland, maar ik wil niet rechtstreeks verbonden worden met Nederland op die manier. Ik ben geen kolonist die slaven houdt, maar ik kan de kleurlingen hier ook niet kwalijk nemen dat ze die associatie hebben als het Nederland betreft. Tegelijkertijd voelen zij zich ook ergens verbonden met Nederland, zijn ze nieuwsgierig naar het land en de taal. Geef ik ze les in Nederlands en zij mij in Afrikaans. Dus ja, het blijft interessant die uitwisseling. Het voelt alsof we ergens de discussie aangaan. Een discussie tussen culturen die zo verbonden zijn en al eerder had moeten worden gevoerd. 

Het bewijs van mijn Nederlandse genen ;) Gegroet allemaal! Veel liefs, Susan